Η ιστορία ενός διαφυλετικού γάμου [στην «ελληνική Αμερική»]

Πρώτη δημοσίευση Νέα Διασπορά (2013) [η ιστοσελίδα πλέον δεν λειτουργεί]

Έχουν οι μετανάστες και τα παιδιά τους ηθική και πολιτική ευθύνη απέναντι στην Αμερική; Η ερώτηση αυτή επαναλαμβάνεται με βιάση στα γραπτά κάποιων Ελληνοαμερικανών συγγραφέων, συμπεριλαμβανομένου του Χάρυ Μαρκ Πετράκης. Ο γνωστός αφηγητής Πετράκης, ο οποίος έχει επενδύσει ιδιαίτερα στο θέμα αυτό, εμπνεύστηκε από την βαθιά εκτίμηση που είχαν οι γονείς τους στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής για την αποδοχή τους στη χώρα. Καλεί ένθερμα τους κληρονόμους της αμερικανικής μεγαλοψυχίας, τους «γιους και τις κόρες, τους εγγονούς και τις εγγονές των μεταναστών, να ανανεώσουν και να αναπληρώσουν» το όραμα της Αμερικής ως άσυλο της διαφορετικότητας.

Για να αναδείξει το όραμα της εθνικής ευθύνης απέναντι στην ποικιλομορφία της Αμερικής, ο Πετράκης μαστορεύει μια ιστορία––με τίτλο «μία έγχρωμη ιστορία» (tale of color)––βασισμένο σε μια αληθινή εμπειρία που έζησε η μητέρα του, Πρεσβυτέρα Πετράκη. Ο συγγραφέας, έχοντας ακούσει αρκετές φορές την μητέρα του να διηγείται την ιστορία αυτή σε οικογενειακό κύκλο, την μετατρέπει σε μια οδυνηρή αφήγηση δραματοποιώντας το ανθρώπινο κόστος του φυλετικού αποκλεισμού.

Η «έγχρωμη ιστορία» καταγράφει τις συνέπειες του ρατσισμού που πλήττουν ένα διαφυλετικό ζευγάρι τη δεκαετία του ’50 στο Σικάγο. Για τη Σοφία, την πρωταγωνίστρια, η μετανάστευση έχει ως συνέπεια την αναπάντεχη εμπειρία του αποκλεισμού από την κοινωνία. Ο σύζυγός της, Ντένζελ, πρώην Αμερικανός στρατιωτικός ο οποίος υπηρέτησε στην Ελλάδα, όπου και γνωρίστηκαν, επιστρέφει σε ένα γνώριμο κόσμο άκαμπτων φυλετικών διακρίσεων. Ψάχνοντας για δουλειά και σταθερότητα, το ζευγάρι ξεκινάει να φτιάξει ένα σπίτι, κάθε φορά εξορισμένοι από τους γείτονες, οι οποίοι δεν συγχωρούν τον διαφυλετικό τους γάμο. Μαζί με την ελληνική Ορθόδοξη παροικία της Νότιας πλευράς του Σικάγου, που αποφεύγει τη Σοφία και τον Ντένζελ, τους απαγορεύεται η είσοδος σε όλες τις λευκές γειτονιές της διαχωρισμένης σε περιοχές πόλης. Κατά την παραμονή τους σε μια εθνοτικά διαχωρισμένη εργατική συνοικία, υπόκεινται σε ρατσιστική «λυσσαλέα οργή». Η απειλή της βίας τους τρέπει σε φυγή. Ενώ στρέφονται στην ασφάλεια της οικογένειας του Ντένζελ στη μαύρη κοινότητα της Νότια Πλευράς, έρχονται δυστυχώς κι εκεί αντιμέτωποι με τη μισαλλοδοξία. Καταφεύγουν προσωρινά στο άσυλο της μακρινής Δυτικής Πλευράς της πόλης, «μια πολύγλωσση γειτονιά όπου η φτώχεια είχε μεγαλύτερο βάρος από την προκατάληψη». Περιθωριοποιημένοι, φτωχοί και αποξενωμένοι από γνωστούς πολιτισμικούς κόσμους, το ζευγάρι φτάνει στα όρια της κατάρρευσης. Μια ελληνική οικογένεια μικροαστών προσφέρει στέγη στη Σοφία, ενώ ο Ντένζελ μετακομίζει σε έναν κοιτώνα της ΧΑΝ. Οι νέες τους κατοικίες αντικατοπτρίζουν την εικόνα της φυλετικά διαχωρισμένης πόλης και επιταχύνεται ο προδεδικασμένος τους χωρισμός. Η εμπειρία που έχουν με τον ρατσιστικό εξοστρακισμό αποκορυφώνεται όταν η Σοφία επαναπατρίζεται μαζί με το μωρό της στο γενέθλιο χωριό της στην Ελλάδα˙ ενώ ο Ντένζελ παραμένει στο Σικάγο και χάνεται στην ανωνυμία της πόλης.

Στο κοινωνικό αυτό δράμα, η μητέρα του συγγραφέα αναδύεται ως ηθική δύναμη και αντιπρόσωπος της αλλαγής. Καθ’ όλη την διάρκεια της ιστορίας κάνει τα αδύνατα δυνατά για να βοηθήσει το ζευγάρι. Με «τη φήμη ενός επαναστάτη… [η οποία] μπορεί και να ήταν περήφανη για την εναντίωσή της στα καθιερωμένα κοινωνικά πρότυπα», νιώθει την υποχρέωση να βοηθήσει την Σοφία και τον Ντένζελ, «γιατί ένιωθε ότι αυτό ήταν το ηθικό και το φιλεύσπλαχνο που έπρεπε να κάνει». Εδώ, χρησιμοποιείται η θρησκευτική κληρονομιά ενός μετανάστη για να προκαλέσει την τοπική παράδοση του φυλετικού διαχωρισμού. Ως προστάτιδα αυτής της θρησκευτικής ηθικής, η Πρεσβυτέρα Πετράκη αναλαμβάνει να ρίξει έναν εξάψαλμο στην εθνική κοινότητα των μεταναστών: «Θυμηθείτε πώς ήταν όταν έφτασαν σ’ αυτή τη χώρα οι πρώτοι Έλληνες!» υπενθυμίζει αμείλικτα στα μέλη της ενορίας. «Πολεμήσαμε τότε την προκατάληψη που έζησαν οι δικοί μας άνθρωποι! Δεν θα έπρεπε να ξεχνάμε τους αγώνες εκείνους. Εάν δεν μπορούμε να δεχθούμε αυτούς τους νέους ανθρώπους για αυτό που είναι, δεν έχουμε το δικαίωμα να λεγόμαστε Χριστιανοί!» Αυτή είναι μία από τις πολλές στιγμές όπου η Πρεσβυτέρα Πετράκη κάνει πράξη την αφοσίωσή της στα θρησκευτικά ιδανικά της παγκόσμιας αποδοχής. Για το λόγο αυτό έχει μείνει στην ιστορία ως θρυλική ακτιβίστρια πολιτικών δικαιωμάτων του Σικάγου και αυτοθυσιαζόμενη φιλάνθρωπος, με τη ζωή της να διέπετε από «τις Χριστιανικές αρχές της πίστης, της αγάπης και της ελπίδας».

Η “έγχρωμη ιστορία” θυμίζει στους αναγνώστες ότι οι θρησκευτικές αρχές δεν είναι αφηρημένες: έχουν πραγματικές κοινωνικές εφαρμογές. Εξάλλου, τις παρουσιάζει με μια πρόκληση. «Τις μέρες εκείνες», σημειώνει ο Πετράκης, «όταν οι λογικοί άνθρωποι αποδέχονταν την αμεροληψία των πολιτικών δικαιωμάτων …. [η ιστορία] είναι ακόμη και σήμερα επίκαιρη εφόσον γάμοι μεταξύ διαφορετικών φυλών συνεχίζουν να προκαλούν εχθρότητα, ακόμη και μίσος.» Γι’ αυτό, έχουν κάποια ευθύνη οι μετανάστες και τα παιδιά τους απέναντι στην Αμερική; Ο Πετράκης απαντάει καταφατικά. Χτίζει την δική του οικογενειακή παράδοση για να οραματιστούν οι Έλληνες Αμερικανοί τους εαυτούς τους ως τους γνήσιους προστάτες της διαφοράς.

Γιώργος Αναγνώστου

Σημειώσεις:

1. Η ανάλυση αυτή έχει προσαρμοστεί από το βιβλίο μου Contours of White Ethnicity: The Making of Usable Pasts in Greek America (Ohio University Press, 2009). Ελληνική μετάφραση Πελαγία Μαρκέτου (Χαρτογραφήσεις της Λευκής Εθνοτικότητας).

2. Για τη βιογραφία της Πρεσβυτέρας Στέλλας Πετράκη ανατρέξτε στο βιβλίο Greek-American Pioneer Women of Illinois της Elaine Thomopoulos.

[ιστοσελίδα αρχικής δημοσίευσης, δεν λειτουργεί πλέον]
http://www.newdiaspora.com/el/a-tale-of-color/