Διασπορά, κριτικές εννοιολογήσεις, ηγεμονικές οικειοποιήσεις

Δύο παρατηρήσεις από τρέχουσες εξελίξεις στο ελληνοαμερικανικό και «παγκόσμιο» διασπορικό πεδίο.

Συγκεκριμένα σχετικά με ένα αναδυόμενο φαινόμενο, την οικειοποίηση κριτικών εννοιών («Routes» και «τρίτος χώρος») από ηγεμονικούς θεσμούς:

 
1) Η Ελληνική Πρωτοβουλία (The Hellenic Initiative [THI]) υιοθετεί τον όρο Routes (ρότες) στην «ημέρα καρριέρας» "Roots&Routes: THI Careers and Employability Fair" που οργανώνει, και στην οποία συμμετέχουν μέλη της κυβέρνησης, επιχειρηματίες πολυεθνικών εταιρειών, εκπρόσωποι μέσων ενημέρωσης και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων κ.ά.

2) Ο Ορθόδοξος Παρατηρητής, το επίσημο έντυπο της Ελληνορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Αμερικής, εκθειάζει τη Lily Talmers, μιας μουσικού η οποία συνδυάζει «Αμερικανική folk με ελληνικές μελωδίες ρεμπέτικου» [δημιουργώντας ένα «τρίτο χώρο], και η οποία συνδέει τη τέχνη της με τον Ορθόδοξο Χριστιανικό προσανατολισμό της. 

Όπως γνωρίζουμε, οι έννοιες Routes και Τρίτος Χώρος προτάθηκαν η κάθε μια ως τρόποι αντίθεσης σε στατικές και ουσιοκρατικές αποδόσεις της ταυτότητας και διασποράς.

Η πρώτη προώθησε την κατανόηση της διασπορικής εμπειρίας ως δυναμικό, ιστορικά προσδιορισμένο πολιτισμικό γίγνεσθαι (cultural becoming) και διαπολιτισμικές γονιμοποιήσεις. Αυτό σε αντιπαράθεση της αναζήτηση των ριζών που πολλές φορές ενισχύει τις παγιωμένες και ανιστορικές ταυτότητες.

Η δεύτερη εστιάστηκε σε διαπολιτισμικές μίξεις και συνυπάρξεις, λειτουργώντας ως τρόπος αντίστασης σε εθνικιστικές ερμηνείες της διασποράς ως πολιτισμικής ομοιότητας και συνέχειας.

Η υιοθέτηση των δύο όρων από διασπορικούς ηγεμονικούς φορείς αποδεικνύει αυτό που έχει εδώ και πολύ καιρό επισημάνει ο θεωρητικός Stuart Hall:

«η κυρίαρχη ιδεολογία συχνά αντιδρά στην αντίθεση, όχι προσπαθώντας να την εξαλείψει, αλλά αντιθέτως επιτρέποντάς της να υπάρχει εντός των τόπων που η ίδια καθορίζει, επιτρέποντάς της σταδιακά να αναγνωριστεί, αλλά μόνο με τους όρους μιας διαδικασίας που της στερεί από οποιαδήποτε πραγματική ή αποτελεσματική αντιπολιτευτική δύναμη». (δες το ευρύτερο παράθεμα παρακάτω)

Πώς λοιπόν η κριτική κοινότητα δρα σε σχέση με αυτήν την αναδυόμενη τάση; Προτείνει νέες εννοιολογήσεις; (έχοντας συνείδηση ότι και αυτές θα γίνουν αντικείμενο οικειοποίησης.) Αναλύοντας κριτικά τα αφηγήματα οικειοποίησης; Κάτι άλλο;

 
=====

«[Ε]ίναι σαφές επομένως ότι η κυρίαρχη κουλτούρα λειτουργεί αποτελεσματικά και με ηγεμονικό τρόπο. Η ηγεμονία εδώ αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η κυρίαρχη κουλτούρα δεν χρειάζεται να καταστρέψει την εμφανή αντίσταση. Απλώς πρέπει να τη συμπεριλάβει στους δικούς της χώρους, μαζί με όλες τις άλλες εναλλακτικές και δυνατότητες. Στην πραγματικότητα, όσο περισσότερες από αυτές επιτρέπονται, και όσο πιο ποικίλες είναι, τόσο περισσότερο συμβάλλουν στην αίσθηση της πλούσιας και ανοιχτής ποικιλίας στη ζωής, της αμοιβαίας ανοχής και σεβασμού και της φαινομενικής ελευθερίας. Η έννοια της ενσωμάτωσης υποδεικνύει την εξαιρετικά σημαντική ιδέα ότι η κυρίαρχη ιδεολογία συχνά αντιδρά στην αντίθεση, όχι προσπαθώντας να την εξαλείψει, αλλά αντιθέτως επιτρέποντάς της να υπάρχει εντός των τόπων που η ίδια καθορίζει, επιτρέποντάς της σταδιακά να αναγνωριστεί, αλλά μόνο με τους όρους μιας διαδικασίας που της στερεί από οποιαδήποτε πραγματική ή αποτελεσματική αντιπολιτευτική δύναμη».